ضوابط قوانین هم ارزی رشته ها برای آزمون های نظام مهندسی و سوالات متداول آن

نویسنده: مهندس سیدمحمدجواد هاشمی

پروانه اشتغال به کار مهندسی:

دریافت پروانه اشتغال به کار مهندسی یکی از دغدغه‌های مهم و اصلی فارغ‌التحصیلان رشته‌های مهندسی است. اما صرف داشتن یک مدرک تحصیلی در رشته‌های مهندسی به معنی داشتن همه شرایط لازم برای دریافت پروانه اشتغال نیست.

هر شخص حقیقی که متقاضی دریافت پروانه اشتغال به کار مهندسی یا کاردانی از وزارت راه و شهرسازی در وهلۀ اول باید بداند آیا مدرک تحصیلی وی از حیث عنوان و یا محتوای درسی و آموزشی جزء رشته‌های اصلی هفتگانه مهندسی ساختمان است یا جزء رشته‌های مرتبط، حدود صلاحیت حرفه‌ای آن به چه صورت است و اینکه آیا اصولاً امکان اخذ پروانه اشتغال دارد یا خیر.

رشته‌های اصلی و مرتبط با مهندسی ساختمان:

طبق ماده 6 قانون نظام‌ مهندسی و کنترل ساختمان رشته‌های اصلی مهندسی عبارت‌اند از:

معماری، عمران، تأسیسات مکانیکی، تأسیسات برقی، شهرسازی، نقشه‌برداری و ترافیک.

فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها جهت دریافت پروانه اشتغال تقریباً با هیچ محدودیتی مواجه نیستند. همچنین بر طبق تبصره 1 ماده 7 این قانون، رشته‌های مرتبط با مهندسی ساختمان به رشته‌هایی اطلاق می‌گردد که عنوان آن‌ها با رشته‌های اصلی یادشده در ماده 6 متفاوت بوده ولی محتوای علمی و آموزشی آن‌ها با رشته‌های اصلی بیش از 70% در ارتباط باشد.

فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها می‌توانند با دریافت پروانه اشتغال خدمات فنی معینی را درزمینهٔ مهندسی ساختمان ارائه دهند ولی این خدمات عرفاً هم‌تراز خدمات رشته‌های اصلی نیست.

کمیسیون هم ارزی رشته ها و ضوابط قوانین هم ارزی رشته ها برای آزمون های نظام مهندسی و سوالات متداول آن:

در ضوابط قوانین هم ارزی رشته ها برای آزمون های نظام مهندسی و سوالات متداول آن قوانین هم ارزی رشته ها برای آزمون های نظام مهندسی و سوالات متداول آن بر اساس تبصره 2 ماده 7 قانون نظام‌مهندسی و کنترل ساختمان، حدود صلاحیت حرفه‌ای دارندگان مدارک تحصیلی دانشگاهی مرتبط با مهندسی ساختمان و عناوین  این رشته‌ها توسط کمیسیونی متشکل از نمایندگان وزارت راه و شهرسازی، وزیر فرهنگ علوم، تحقیقات و فناوری و رئیس سازمان نظام‌ مهندسی ساختمان تحت عنوان “کمیسیون هم‌ارزی رشته‌ها” تعیین و به تصویب وزیر راه و شهرسازی می‌رسد.

با توجه با تنوع بالای مدارک تحصیلی از حیث مقطع تحصیلی (کاردانی پیوسته، کارشناسی پیوسته، کارشناسی ناپیوسته، کارشناسی ارشد پیوسته، کارشناسی ارشد ناپیوسته) و عنوان رشته‌ها، این سؤال برای فارغ‌التحصیلان پیش می‌آید که آیا مدرک تحصیلی من واجد شرایط لازم برای شرکت در آزمون نظام‌ مهندسی و دریافت پروانه اشتغال هست یا خیر.

لذا به کلیه دارندگان مدارک تحصیلی کارشناسی ناپیوسته، کارشناسی با عناوین متفاوت از رشته‌های اصلی، کارشناسی ارشد و دکتری فاقد مدرک کارشناسی در رشته‌های اصلی و مواردی از این قبیل توصیه می‌شود قبل از ثبت‌نام در آزمون نظام‌ مهندسی، با توجه به مدرک تحصیلی خود، شرایط لازم را از حیث امکان اخذ پروانه اشتغال به کار مهندسی مطابق با آخرین مصوبات کمیسیون هم‌ارزی رشته‌ها موردبررسی قرار دهند.

اکنون تمامی نکات لازم در این خصوص را به‌صورت سؤال و جواب برای شما جمع‌آوری کردیم و در اختیار شما قرار می‌دهیم.

قوانین هم ارزی رشته ها برای آزمون های نظام مهندسی و سوالات متداول آن و پرسش‌های متداول پیرامون آخرین مصوبات کمیسیون موضوع تبصره 2 ماده 7 قانون نظام‌مهندسی ساختمان (کمیسیون هم‌ارزی رشته‌ها) مطابق بخشنامه 430/149726 مورخ 29/10/1397

دوره جامع نظام مهندسی ACE 1404 | قبولی قطعی در آزمون نظارت و اجرا با آموزش تخصصی و فیلم‌های آموزشی

چه مدارک تحصیلی، جزء رشته‌های مهندسی ساختمان محسوب می‌شوند؟

به دارندگان مدارک تحصیلات کارشناسی پیوسته یا مدارک پیوسته بالاتر در یکی از رشته‌های اصلی (عمران، معماری، تأسیسات مکانیکی، تأسیسات برقی،ترافیک، شهرسازی، نقشه‌برداری) یا مرتبط با آن‌ها، طبق ماده 6 و 7 قانون نظام‌مهندسی ساختمان، مدارک تحصیلی مهندسی محسوب می‌شوند.

عنوان مدارک دانشگاهی منطبق با رشته‌های اصلی ساختمان، چه عناوینی هستند؟

سؤال خیلی خوبی است. این دو جدول می‌توانند پاسخگوی سؤال شما باشند:

جدول شماره 1

جدول شماره 2

توجه داشته باشید که عناوین ذکرشده در مدارک تحصیلی، تنها در صورتی منطبق با رشته اصلی خواهند بود که عیناً مطابق عناوین جداول فوق باشند. مثلاً عنوان مدرک “راهداری” با عنوان مدرک “عمران-راهداری” متفاوت است. فارغ‌التحصیل کارشناسی پیوسته “راهداری” می‌تواند پروانه اشتغال در رشته اصلی ترافیک را دریافت کنند اما فارغ‌التحصیلان کارشناسی پیوسته “عمران-راهداری” تنها می‌توانند صلاحیت نظارت پایه 3 در رشته مرتبط عمران را دریافت نمایند.

من پروانه اشتغال نظارت پایه 3 معماری دارم. آیا می‌توانم این پروانه را ارتقاء دهم و پروانه اجرا پایه 2 را دریافت کنم؟

خیر مهندس جان. ارتقاء پایه هر یک از صلاحیت‌ها (چه به استناد مدرک کارشناسی، چه کارشناسی ارشد و چه دکتری)، باید صرفاً در همان کد رشته انجام شود.

اگر میانگین کل نمرات من در دانشنامه رسمی کمتر از 12 باشد، می‌توانم پروانه اشتغال بگیرم؟

درصورتی‌که تا قبل از تاریخ 31/06/1386 تمامی دروس را گذرانده و فارغ‌التحصیل شده باشید، صدور و تمدید پروانه اشتغال برای شما بلامانع است اما برای افرادی که بعد از تاریخ فوق، فارغ‌التحصیل شده‌اند، جهت صدور پروانه اشتغال، الزاماً باید معدلشان بالای 12 باشد.

من کارشناسی پیوسته مهندسی عمران با معدل کمتر از 12 دارم و سال 84 موفق به اخذ پروانه اشتغال پایه 3 نظارت شدم ولی تا الآن آن را تمدید نکردم. آیا می‌توانم الآن پروانه محاسبات را دریافت کنم؟

خیر مهندس. با توجه به اینکه معدل شما کمتر از 12 است و تا قبل از تاریخ 25/09/1386 پروانه اشتغال مهندسی را دریافت کرده‌اید، صرفاً امکان تمدید پروانه اشتغال با همان کد (پروانه نظارت) برای شما امکان‌پذیر است و پروانه اشتغال دیگری نمی‌توانید دریافت کنید.

آیا امکان دریافت پروانه اشتغال برای مدارک کارشناسی از مراکز آموزش عالی غیررسمی وجود دارد؟

اگر به تصویب وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری رسیده باشد، فقط می‌توانید پروانه اشتغال رشته مرتبط را دریافت کنید.

من کارشناسی پیوسته عمران-آب و فاضلاب دارم. چطور می‌توانم پروانه اشتغال دریافت کنم؟

متأسفانه امکان‌پذیر نیست. به دارندگان مدرک کارشناسی “عمران-آب و فاضلاب”، “عمران-سد و شبکه”، “جریه راه‌آهن” و “شیمی صنایع گاز” با توجه به‌عنوان رشته و محتوی علمی آموزشی، هیچ‌گونه پروانه اشتغال مهندسی در رشته‌های هفتگانه مهندسی ساختمان (عمران،معماری،تأسیسات برقی، تأسیسات مکانیکی، ترافیک، شهرسازی، نقشه‌برداری) تعلق نمی‌گیرد.

برخی دوستان من، با مدرک کارشناسی “شیمی صنایع گاز” پروانه اشتغال دارند. چطور ممکنه؟!

قبل از تاریخ 25/05/1394 طبق مقررات و ضوابط حاکم بر آن زمان، امکان اخذ پروانه اشتغال برای این دسته از افراد بود و در حال حاضر نیز امکان تمدید و ارتقاء همان پروانه اشتغال برای ایشان وجود دارد. اما از تاریخ فوق به بعد، صدور پروانه اشتغال در این رشته تحصیلی، امکان‌پذیر نیست.

تکلیف دارندگان مدرک تحصیلی رشته‌های مهندسی از سازمان امور استخدامی و اداری کشور چیست؟ می‌توانند پروانه اشتغال دریافت کنند؟

به دلیل عدم‌تأیید مدارک تحصیلی سازمان امور اداری و استخدامی کشور توسط وزارت علوم، صدور یا ارتقاء پایه پروانه اشتغال مهندسی برای این دسته از متقاضیان امکان‌پذیر نیست البته این افراد، در صورتی قبلاً طبق قوانین حاکم درگذشته، نسبت اخذ پروانه اشتغال مهندسی اقدام کرده‌اند، اکنون تنها در صورتی می‌توانند نسبت به تمدید یا ارتقاء همان پروانه اقدام کنند که پس‌ازآن، موفق به اخذ مدرک کارشناسی جدید، در همان رشته، از سایر دانشگاه‌های مورد تأیید وزارت علوم، شده باشند.

دانشجویان رشته‌های مهندسی که در حال تحصیل‌اند و کسانی که کارت پایان خدمت یا کارت معافیت ندارند، چطور می‌توانند پروانه اشتغال دریافت کنند؟

صدور پروانه اشتغال برای کسانی که معافیت تحصیلی دارند مجاز نیست و ارائه کارت پایان خدمت یا کارت معافیت برای اخذ پروانه اشتغال الزامی است. البته در صورتی که پس از فارغ التحصیلی اما بدون کارت پایان خدمت، در آزمون های نظام مهندسی شرکت کنید و قبول شوید، نتیجه این آزمون تا 3 سال محفوظ خواهد بود و شما تا 3 سال، فرصت دارید با اخذ کارت پایان خدمت یا کارت معافیت، نسبت به اخذ پروانه اشتغال های نظام مهندسی اقدام نمایید.

افرادی که کارشناسی ناپیوسته در رشته‌های مهندسی دارند، در چه صلاحیت‌هایی می‌توانند پروانه اشتغال دریافت کنند‌؟

کافی است به جدول زیر توجه کنید:

جدول شماره 3

به‌عنوان‌مثال، فردی که کاردانی شهرسازی و کارشناسی ناپیوسته مهندسی عمران دارد، تنها می‌تواند پروانه اشتغال نظارت عمران را دریافت کند.

حتماً توجه داشته باشید که مدرک کاردانی، تنها زمانی قابل‌قبول است که تاریخ صدورش، قبل از تاریخ ورود به مقطع کارشناسی باشد!

من کارشناسی ناپیوسته در رشته‌های اصلی دارم اما مدرک کاردانی من غیر مرتبط با رشته‌های هفتگانه ساختمان است. آیا می‌توانم پروانه اشتغال صلاحیت نظارت و اجرا دریافت کنم؟

برای آن دسته از متقاضیان که شرایطی مشابه شما دارند، امکان صدور پروانه اشتغال به کار وجود ندارد؛ اما اگر دارندگان مدارک تحصیلی کارشناسی در رشته‌های مرتبط، موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد در رشته اصلی همسان مقطع کارشناسی خود شوند، صدور پروانه نظارت و پروانه اجرا (در رشته‌هایی که مشمول صلاحیت اجرا می‌شوند) بلامانع است. ضمناً، اگر علاوه بر مدرک کارشناسی ارشد، موفق به اخذ مدرک دکتری در همان رشته اصلی کارشناسی هم شوند، با دارا بودن سایر شرایط لازم، صلاحیت دریافت پروانه اشتغال طراحی (محاسبات) هم کسب خواهند کرد.

من شنیدم فارغ‌التحصیلان کارشناسی در رشته‌های مرتبط با عمران، می‌توانند مثل مدارک تحصیلی منطبق با رشته اصلی عمران، پروانه اشتغال تمام صلاحیت‌ها (نظارت، اجرا، محاسبات) رو دریافت کنند. درسته؟

همیشه نه مهندس جان. برخی استثناءها وجود دارد که خدمتتان عرض می‌کنم:

1- فارغ‌التحصیلان کارشناسی پیوسته رشته “مهندسی علمی-کاربردی عمران-تأسیسات آبی” از دانشگاه شهید عباسپور، اگر مدرک تحصیلی مورد تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری را ارائه کنند، می‌توانند تمام پروانه‌های اشتغال در رشته مرتبط با مهندسی عمران را دریافت کنند.

2- فارغ‌التحصیلان رشته‌های “عمران-خاک”، “علمی-کاربردی عمران” و “علمی-کاربردی ساختمان” هم می‌توانند پروانه اشتغال مرتبط با عمران در تمام صلاحیت‌ها را دریافت کنند.

3- فارغ‌التحصیلان کارشناسی ناپیوسته “عمران-عمران” (بورسیه جهاد سازندگی) از دانشگاه امیرکبیر، اگر مدرکشان معادل کارشناسی عمران ارزیابی شود، فقط می‌توانند پروانه اشتغال صلاحیت نظارت در رشته مرتبط با عمران را دریافت کنند.

4- فارغ‌التحصیلان کارشناسی پیوسته “عمران روستایی” و “عمران اجرایی”، فقط می‌توانند پروانه اشتغال صلاحیت نظارت در رشته مرتبط با عمران دریافت کنند.

5- فارغ‌التحصیلان کارشناسی “عمران-راه”، می‌توانند پروانه اشتغال مرتبط با عمران در صلاحیت‌های نظارت و اجرا را بدون محدودیت دریافت کنند اما صلاحیت محاسبات حداکثر تا پایه 3 برای ایشان امکان‌پذیر است.

6- فارغ‌التحصیلان کارشناسی رشته‌های “آبادانی و توسعه روستاها”، “تکنولوژی و آبادانی روستا از موسسه آبادانی”، “توسعه روستاها”، “خط و ابنیه”، “خط و سازه‌های ریلی” از کلیه دانشگاه‌های و مؤسسات عالی مورد تأیید وزارت علوم و نیز رشته “عمران-راهداری” از دانشگاه علم و صنعت، فقط می‌توانند پروانه اشتغال نظارت در رشته مرتبط با عمران حداکثر تا پایه 3 و بدون ارتقاء دریافت کنند.

این افراد درصورت اخذ کارشناسی ارشد سازه یا زلزله، می‌توانند نسبت به ارتقاء پایه صلاحیت نظارت اقدام کنند اما همچنان امکان اخذ صلاحیت‌های محاسبات و اجرا امکان‌پذیر نیست.

من دانش‌آموخته کارشناسی پیوسته رشته مهندسی مدیریت پروژه هستم. آیا می‌توانم پروانه اشتغال نظارت را دریافت کنم؟

به فارغ‌التحصیلان کارشناسی رشته “مدیریت و آبادانی روستا”، رشته مهندسی “مدیریت پروژه”، “جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری”، “مهندسی فضای سبز” از دانشکده منابع طبیعی و کشاورزی، هیچ‌گونه پروانه اشتغال اعم از مرتبط یا اصلی تعلق نمی‌گیرد.

آیا می‌توان هم‌زمان در دو رشته، پروانه اشتغال دریافت کرد؟!

بله. دارندگان  مدرک تحصیلی کارشناسی عمران-عمران با کارشناسی ارشد ترافیک یا راه و ترابری و یا برنامه‌ریزی و حمل‌ونقل، می‌توانند علاوه بر پروانه اشتغال در رشته عمران، صلاحیت رشته ترافیک (با درج در پشت پروانه اشتغال) دریافت کنند.

حدود صلاحیت مهندسان در رشته‌های مرتبط با نقشه‌برداری چگونه است؟

حدود صلاحیت مطابق ردیف 1و3 جدول 17 و ردیف‌های 2، 3، 4، 5، 6، 8، 10 و 11 جدول 15 مبحث دوم مقررات ملی ساختمان به شرح زیر است:

تهیه نقشه توپوگرافی

تهیه نقشه توپوگرافی مسیرهای موجود مانند راه، راه‌آهن، کانال، و خط انتقال نیرو

اندازه‌گیری و محاسبه حجم عملیات توده‌های خاکی

تهیه نقشه مسیرهای زیرزمینی (مترو، تونل، فاضلاب)

تهیه نقشه کاداستر

پیاده کردن طرح‌های تفصیلی و آماده‌سازی، مسیرهای زمینی و زیرزمینی و تفکیک اراضی شهری و سازه‌های ساحلی

تهیه نقشه وضع موجود کاربری اراضی

تهیه نقشه‌های عکسی از عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای (فقط گرایش فوتوگرامتری پایه 2 به بالا)

تعیین موقعیت ملک بر روی نقشه‌های هوایی مورد درخواست

مشخص کردن محل دقیق ملک بر روی زمین

تعیین مساحت املاک و تعیین ابعاد و مختصات دقیق آن و تطبیق با حدود مشخصات اسناد مالکیت

تهیه نقشه توپوگرافی بزرگ‌مقیاس در سیستم مختصات و سیستم تصویر از زمین موردنظر

تعیین مقاطع طولی و عرضی از معابر

تعیین بر و کف و علامت‌گذاری تراز صفر ساختمان و ثبت آن در محل مناسب

تهیه نقشه‌های لازم برای تفکیک واحدهای موجود در مجتمع‌های ساختمانی

فارغ‌التحصیلان کارشناسی در رشته‌های اقتصاد، جغرافیا و یا جامعه‌شناسی (علوم اجتماعی) درصورتی‌که کارشناسی ارشد شهرسازی-برنامه‌ریزی شهری را اخذ کرده باشند، می‌توانند پروانه اشتغال دریافت کنند؟

با توجه به رأی هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، از تاریخ 02/09/1395 امکان صدور پروانه اشتغال برای این دسته از افراد وجود ندارد.

البته درصورتی‌که این افراد قبل از تاریخ مذکور، پروانه اشتغال خود را در رشته شهرسازی دریافت کرده باشند، تمدید و ارتقاء پروانه در صلاحیت مربوطه، امکان‌پذیر است.

آیا فارغ‌التحصیلان کارشناسی تمام گرایش‌های رشته‌های مهندسی مکانیک، امکان دریافت پروانه اشتغال در رشته تأسیسات مکانیکی را دارند؟

نه مهندس جان. به فارغ‌التحصیلان رشته‌های “تکنولوژی طراحی و نقشه‌کشی صنعتی”، “مهندسی مکانیک-کشتی سازی”، “مهندسی مکانیک-مهندسی دریا”، “مهندسی مکانیک-نیروگاه”، “مکانیک-ساخت و تولید”، “مهندسی شیمی-طراحی فرآیندها”، “مهندسی مکانیک-اتومکانیک”، “مهندسی شیمی-صنایع پالایش-پتروشیمی گاز”، “الکترومکانیک-صنایع مکانیک” و “مکانیک-تست مخرب مواد”، پروانه اشتغال به کار در رشته تأسیسات مکانیکی، چه در رشته اصلی و چه مرتبط، تعلق نمی‌گیرد. البته فارغ‌التحصیلان رشته “مهندسی مکانیک-مکانیک طراحی ماشین‌ها” از دانشگاه علم و صنعت ایران، می‌توانند پروانه اشتغال نظارت در رشته مرتبط با تأسیسات مکانیکی را دریافت کنند.

در بین گرایش‌های رشته‌های مهندسی برق چطور؟ آیا گرایش‌هایی وجود دارد که نتوانند پروانه اشتغال در رشته تأسیسات برقی دریافت کنند؟!

بله. به فارغ‌التحصیلان رشته‌های “مهندسی پزشکی (بیوالکتریک یا بیومکانیک)”، “مهندسی مخابرات با گرایش انتقال یا سوئیچ”، “مهندسی رباتیک”، “کنترل-ساخت و تولید” و “کنترل گرایش فرآیند” پروانه اشتغال به کار مهندسی در رشته تأسیسات برقی، چه اصلی و چه مرتبط، تعلق نمی‌گیرد.

البته فارغ‌التحصیلان کارشناسی پیوسته “مهندسی برق-شبکه‌های انتقال و توزیع”، در صورت ارائه مدرک تحصیلی مورد تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری، می‌توانند پروانه اشتغال در رشته اصلی تأسیسات برقی را دریافت کنند.

من مدرک کارشناسی معدن و کارشناسی ارشد سازه در رشته عمران دارم. آیا می‌توانم پروانه اشتغال در رشته عمران را دریافت کنم؟

خیر مهندس جان. متاسفانه برای امکان پذیر نیست؛ چون کارشناسی شما غیرمرتبط با رشته عمران است.

به طور کلی شما تنها در صورتی می توانید با مدرک کارشناس ارشد خود در هر یک از رشته های هفتگانه ساختمان، پروانه اشتغال در آن رشته را دریافت کنید که با مدرک کارشناسی هم بتوانید پروانه اشتغال در همان رشته اصلی را دریافت کنید؛ وگرنه هیچ‌گونه پروانه اشتغال، چه اصلی و چه مرتبط، به شما تعلق نمی‌گیرد.

برای دارندگان مدرک تحصیلی کارشناسی در رشته‌های دبیری فنی، امکان اخذ پروانه اشتغال وجود دارد؟

درصورتی‌که کارشناسی پیوسته رشته دبیری فنی در رشته‌های اصلی ساختمان باشد، پس از اخذ مدرک کارشناسی ارشد ناپیوسته (طبق جدول شماره 2) در رشته اصلی منطبق با مدرک کارشناسی، پس از سپری شدن سنوات لازم از تاریخ مدرک کارشناسی ارشد، می‌توانند پروانه اشتغال همانند دارندگان مدرک تحصیلی در رشته اصلی را دریافت کنند اما دارندگان کارشناسی ناپیوسته دبیری فنی در رشته‌های اصلی ساختمان، درصورتی‌که موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد در رشته اصلی منطبق با مدرک کارشناسی، صرفاً می‌توانند پروانه اشتغال به کار مهندسی با حدود صلاحیت نظارت و اجرا (صرفاً در رشته‌های معماری و عمران) دریافت کنند.

عنوان درج‌شده در پروانه‌های اشتغال به کار مهندسی در رشته‌های هفتگانه ساختمان (اصلی یا مرتبط)، به چه صورت است؟

مهندس جان؛ در جدول زیر می‌توانید کد رشته‌ها، نوع پروانه اشتغال به کار (اصلی یا مرتبط) بر اساس عنوان مدرک تحصیلی دانشگاهی مشاهده بفرمایید:

جدول شماره 4

می