ضوابط پذیرش بتن و میلگرد

10 آذر 1404 توسط

نمونه برداري براي تعيين كيفيت بتن تازه در هر سازه و هر نوع و هر رده بتن بايد در پايكار، صورت گيرد. در صورتيكه از دو يا چند نوع بتن مختلف (سبک ، سنگين، حباب دار، اليافي و خودمتراكم، همچنين بدون افزودني و با افزودني) در يک سازه استفاده شود، نمونه برداري مورد نظر بايد جداگانه انجام شود.

در موارديكه حجم هر پيمانه بتن در پاي كار يک متر مكعب باشد، تواتر نمونه برداري بايد براي يک سازه و هر نوع و رده بتن، حداقل برابر با بيشترين مقادير الف تا ث زير باشد:

الف- يک نمونه برداري در هر نوبت كاري روزانه؛( هر نوبت كاري، بخشي از شبانه روز را تشكيل ميدهد كه ممكن است ۸ ساعت يا بيشتر باشد.)

ب– هر ۳۰ مترمكعب بتن؛

پ- هر ۱۵۰ متر مربع سط دال و ديوار؛ (مقصود از سطح دال و ديوار، سطح يک وجه آن ميباشد و نبايد مجموع دو وجه در نظر گرفته شود.)

ت- هر ۱۰۰ متر طول تير و كلاف، در موارديكه جدا از ساير قطعات بتن ريزي شوند؛ (در صورتيكه تير و كلاف با دال يا شالوده بتن ريزي شوند، ضوابط آن قطعات نيز در نظر گرفته ميشود و هر يک تعداد نوبت بيشتري بدست دهد ملاك خواهد بود.)

ث- هر ۵۰ متر طول ستون و تير طره اي.( مقصود از طول ستون ارتفاع از كف طبقه تا زير تير يا دال خواهد بود. تيرهاي طره اي داراي ضوابطي مانند ستون خواهد بود)

در موارديكه حجم هر پيمانه بتن در پاي كار بيشتر يا كمتر از يک متر مكعب باشد مقادير بالا را ميتوان به همان نسبت افزايش يا كاهش داد، مشروط بر آنكه اين نسبت بيشتر از ۲ يا كمتر از نصف نشود.

در موارديكه كه حجم هر نوع يا هر رده بتن در يک سازه از ۳۰ مترمكعب كمتر باشد، مشروط بر اينكه به تشخيص دستگاه نظارت، دليلي بر رضايت بخش بودن كيفيت مقاومت بتن وجود داشته باشد، مي توان از نمونه برداري براي مقاومت و آزمايش آن صرفنظر كرد.

پذيرش مقاومت بتن

در هر سازه و براي هر نوع و هر رده مقاومت بتن، انطباق بر رده مورد نظر زماني وجود دارد كه هر دو شرط الف و ب زير برقرار باشد:

الف- ميانگين نتايج هر سه نمونه متوالي مقاومت فشاري بتن كمتر از مقاومت مشخصه نباشد.

ب- هيچ يک از نتايج مقاومت فشاري نمونه بتن كمتر از ۹۰ درصد مقاومت مشخصه نباشد.

منظور از نتيجه مقاومت فشاري هر نمونه، ميانگين نتايج حداقل دو آزمونه استوانه اي به قطر اسمي ۱۵۰ و ارتفاع اسمي ۳۰۰ ميليمتر، در سن ۲۸ روز يا هر سن مقرر شده ديگري براي مقاومت مشخصه است. در موارديكه از آزمونه هاي استوانه اي به قطر اسمي ۱۰۰ و ارتفاع اسمي ۲۰۰ ميليمتر استفاده ميشود، ميانگين نتايج حداقل سه آزمونه بايد به عنوان نتيجه هر نوبت نمونه برداري در نظر گرفته شود.

براي ارزيابي كيفيت مقاومت بتن، قبل يا بعد از موعد مقرر، ميتوان حداقل يک آزمونه ديگر را به كار گرفت. تبديل نتايج مقاومت آزمونه هاي۱۰۰ ميليمتري به ۱۵۰ ميليمتري ضرورت ندارد. در صورتي كه مقاومت فشاري در سنين ديگري نيز مبناي قضاوت خاص قرار ميگيرد، تهيه و آزمايش دو آزمونه با قطر يا بعد ۱۵۰ ميليمتر يا سه آزمونه با قطر يا بعد ۱۰۰ ميليمتر براي هر سن ضروري خواهد بود.

در موارديكه ضوابط پذيرش مقاومت بتن برآورده نشود، بتن منطبق بر رده يا مقاومت مشخصه نيست. ولي اگر تنها ضابطه (ب) برقرار باشد، ميتوان نتيجه بتن را از نظر سازه اي پذيرفت، اما بايد با اصلاح طرح مخلوط و يا دقت در ساخت بتن از تكرار آن جلوگيري شود. در موارديكه ضابطه (ب) برآورده نشود، لازم است بررسي (بتن كم مقاومت) در دستور كار قرار گيرد. در بررسي (بتن كم مقاومت)، امكان دارد، پذيرش بتن از نظر تامين مقاومت سازه اي فراهم آيد. در موارديكه نیاز به بررسي بتن كم مقاومت باشد، بررسي هاي تحليلي، مغزه گيري، بارگذاري و ساير اقدامات مقتضي را ميتوان انجام داد تا قابل پذیرش بودن بتن از نظر تامين مقاومت سازه اي مشخص شود. به هرحال قبول و پذيرش بتن از نظر سازه اي رافع مسئوليت پيمانكار نيست و در هر صورت نشان دهنده آن است كه كيفيت بتن ساخته شده در كارگاه مطابق مشخصات فني پروژه نبوده است.

ضوابط پذیرش بتن تازه بر اساس آیین‌نامه آبا ۱۴۰۰

از مهم‌ترین مشخصات برای پذیرش یا عدم پذیرش بتن تازه، می‌توان به روانی و اسلامپ، جریان اسلامپ (برای بتن‌های خودتراکم)، درصد حباب هوا و دمای بتن اشاره نمود. اگر محدوده‌ی خاصی برای پذیرش بتن تازه در مشخصات فنی پروژه ذکر نشود، باید ضوابط زیر رعایت شود:

اگر حداکثر مقدار اسلامپ بتن ذکر شود، تجاوز از آن مجاز نخواهد بود و کاهش مقدار اسلامپ نیز حداکثر ۳۰% مجاز است.
در صورتی که رده اسلامپ طبق استاندارد ملی ۱-۱۲۲۸۴ قید شود، اسلامپ بتن باید در محدوده مورد نظر آن رده اسلامپ قرار گیرد و رواداری‌های ذکر شده موضوعیت نخواهد داشت. اعتبار نتایج آزمایش اسلامپ در محدوده ۱۰ تا ۲۱۰ میلی‌متر است.
بنابراین اگر روانی‌های ذکر شده عددی خارج از این محدوده را به دست دهد، معتبر نخواهد بود. در تمام مواردی که حداقل روانی با توجه به رواداری‌ها مشخص می‌شود، کارایی مورد نظر باید تأمین گردد؛ به گونه‌ای که امکان بکارگیری بتن وجود داشته باشد.در مواردی که رواداری‌های روانی محاسبه می‌شود، اعداد باید پس از گرد کردن به نزدیک‌ترین عدد صحیح با تقریب ۱۰ میلی‌متر، ملاک قرار گیرد.

اگر مقدار اسلامپ بتن به صورت متوسط ذکر شود، میزان رواداری آن باید به ۲۰ ± درصد محدود شود. البته باید توجه نمود که در این حالت، مقدارِ حداکثرِ ۲۱۰ میلی‌متر برای عدد اسلامپ مجاز خواهد بود.
اگر حداکثر مقدار جریان اسلامپ برای بتن خودتراکم ذکر شود، نباید از آن تجاوز نمود. همچنین کاهش آن باید به حداکثر ۱۵% محدود شود و از محدوده جریان اسلامپ بتن خود تراکم نیز خارج نگردد.

اگر مقدار جریان اسلامپ به صورت متوسط ذکر شود، میزان روانی آن باید به ۷ ± درصد محدود شود. همچنین باید توجه داشت که از محدوده جریان اسلامپ بتن خود تراکم نیز خارج نشود.
چنانچه مقدار حداقل یا حداکثر درصد حباب هوای بتن ذکر شود، رعایت آن‌ها الزامی است. اگر مقدار حباب هوا به صورت حداقل یا حداکثر ذکر نشود، مقدار رواداری مجاز ۲۰ ± درصد خواهد بود. برای درصد حباب هوای کمتر از ۵%، رواداری مجاز ۲۵ ± درصد مقدار مزبور خواهد بود.
در صورتی که دمای مجاز بتن به صورت حداقل یا حداکثر قید شود، رعایت آن‌ها الزامی است. اگر مقدار دمای بتن به صورت حداقل یا حداکثر ذکر نشود، مقدار رواداری آن ۲± درجه سلسیوس خواهد بود.

در صورتی که آزمونه‌های مکعبی ۱۵۰ میلی‌متری تهیه و مورد آزمایش قرار گیرد، لازم است نتایج آن به نتایج استوانه‌ای استاندارد تبدیل شود. تعداد آزمونه‌های مکعبی ۱۰۰ میلی‌متری، باید حداقل ۳ عدد باشد. تبدیل نتایج می‌تواند بر اساس جدول زیر برای بتن‌هایی با وزن مخصوص معمول و بتن سبک انجام شود.

برای استفاده از جدول فوق در مقاله «ضوابط رد و پذیرش بتن»، توجه به نکات ذیل الزامی است:

– برای تبدیل مقاومت نمونه مکعبی کمتر از ۲۵ مگاپاسکال به استوانه‌ای استاندارد، مقدار آن بر عدد ۱٫۲۵ تقسیم می‌شود.
– برای مقاومت‌های بین اعداد ذکر شده در جدول بالا، کافی است ۵ واحد از مقدار مقاومت مکعبی کسر گردد تا به مقدار مقاومت استوانه‌‌ای استاندارد دست یابید.
– برای تبدیل مقاومت نمونه‌های مکعبی ۱۰×۱۰ سانتی‌متری به استوانه‌ای ۱۰ سانتی‌متری نیز می‌توان از مقادیر جدول فوق استفاده کرد. لازم به ذکر است که در عمل، مقاومت آزمونه مکعبی ۱۰ و ۱۵ سانتی‌متری و مقاومت استوانه ۱۰ و ۱۵ سانتی‌متری با یکدیگر متفاوت است، اما تبدیل آنها الزامی نیست و صرفاً از حداقل سه آزمونه کوچک‌تر، به جای حداقل دو نمونه بزرگ‌تر استفاده می‌شود.
– برای بتن‌های سبکدانه، نسبت مقاومت فشاری آزمونه مکعبی ۱۵ سانتی‌متری به استوانه به قطر ۱۵ سانتی‌‌متر، برای رده‌های مقاومتی تا ۴۰ مگاپاسکال، برابر با ۱٫۰۵ و برای مقاومت‌های بیشتر، تقریباً ۱ است.

ضوابط پذیرش میلگرد فولادی

تعداد و تواتر نمونه‌ها باید به گونه‌ای باشد که نتایج آزمایش‌های انجام شده بر روی آن‌ها معرف کیفیت کل آرماتور مصرفی و حداقل به میزان ذکر شده در سه بند زیر باشند:

به ازای هر 50000 کیلوگرم وزن میلگرد و کسر آن یک سری نمونه
از هر قطر یک سری نمونه
از هر نوع فولاد یک سری نمونه

میلگردها زمانی از نظر مکانیکی قابل قبول شناخته می‌شوند که یکی از شرایط بندهای شماره 9-10-7-2-1 یا 9-10-7-2-2 و به طور همزمان همه شرایط بندهای 9-10-7-2-3 و 9-10-7-2-4 و 9-10-7-2-7 که در ذیل می‌آیند برآورده نمایند.

1-2-7-10-9 در تمامی 5 آزمونه میلگرد انتخابی باید رابطه زیر برقرار باشد:

(f_y,obs)i≥f_yk

f_{y , obs} تنش تسلیمی که در آزمایش کشش بر روی میلگردهای مصرفی مورد نظر عملا به دست می‌آید (MPa)

fyk مقاومت مشخصه میلگردهای فولادی، کمترین تنشی که تنش تسلیم حداکثر 5 درصد از نمونه‌های فولادی کمتر از آن باشد (MPa)

2-2-7-10-9 در صورتی که تمام یا بخشی از شرایط بند 9-10-7-2-1 برآورده نشود، 5 آزمونه دیگر انتخاب می‌شود. نتایج 10 آزمونه در بندهای 9-10-7-2-1 و 9-10-7-2-2 باید در رابطه زیر صدق کند.