اگر میانگین سه نمونه بالاتر از مقاومت مشخصه باشد ولی یک نتیجه پایین بیاید، اقدام بعدی چیست؟
از بار شکست دو استوانه به نتیجه یک نمونه میرسیم، میانگینهای متوالی را کنترل میکنیم و برای سه حالتِ احراز دو شرط، افت میانگین و افت نمونه منفرد، اقدام بعدی را مشخص میکنیم.
ایسبوک ۱۶ · دکتر امیرحسین فهیمی و دکتر مجید ذکری
- آزمونه، نمونه و مقاومت مشخصه چه فرقی دارند؟
- پیش از محاسبه چه چیزهایی را از برگه بخوانیم؟
- بار شکست چگونه به نتیجه نمونه تبدیل میشود؟
- دو شرط مبحث نهم چه تصمیمی میدهند؟
- وقتی یک نتیجه کم است، چه چیزی را در کارگاه ثبت کنیم؟
- چه وقت نوبت مغزهگیری میرسد؟
- کدام معیار خارجی را میتوان با مبحث نهم سنجید؟
- چکلیست تحویل نتیجه و تمرین تشریحی
۸ . چکلیست تحویل نتیجه و تمرین تشریحی
آزمونه، نمونه و مقاومت مشخصه چه فرقی دارند؟
در برگه آزمایش، هر استوانه یک آزمونه است. بتن تازهای که از آن دو یا چند آزمونه همگروه ساخته شده، به یک نمونه آزمایش مربوط است. نتیجه هر نمونه از تجمیع آزمونههای معتبر آن به دست میآید. در مرحله بعد سه نمونه متوالی را کنار هم میگذاریم. اگر سه استوانه یک نوبت را سه نمونه متوالی بگیریم، دیگر تغییر مقاومت بین نوبتهای بتنریزی را نمیبینیم.
| اصطلاح | معنی در کار | مثال این درس |
|---|---|---|
| مقاومت مشخصه f′c | مقدار مبنای طرح در مدارک مصوب | ۳۰ مگاپاسکال |
| مقاومت آزمونه | بار شکست تقسیم بر مساحت مقطع باربر | ۲۶٫۴۸ مگاپاسکال |
| مقاومت نمونه | میانگین آزمونههای همگروه معتبر | حدود ۲۶٫۷۹ مگاپاسکال |
| میانگین متحرک | میانگین هر پنجره سهنمونهای متوالی | نمونههای ۱ تا ۳، سپس ۲ تا ۴ |
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۱، یک نتیجه نمونه استوانهای از حداقل دو آزمونه ۱۵۰ × ۳۰۰ یا حداقل سه آزمونه ۱۰۰ × ۲۰۰ میلیمتر، از یک مخلوط، در سن ۲۸ روز یا سن تعیینشده برای مقاومت مشخصه به دست میآید. در این درس از گروه اول استفاده میکنیم.
چرا دو کنترل؟ کف نمونه منفرد، افت موضعی را آشکار میکند که با دو نمونه قوی پنهان میشود. میانگین متوالی، افت پیوسته کیفیت را نشان میدهد، حتی اگر هیچ نمونهای بهتنهایی از کف پایینتر نرود.
مسیر داده — رده، محل، نوبت و سن را احراز کنید ← آزمونههای یک نمونه را گروهبندی کنید ← حد منفرد و همه میانگینهای متوالی را جدا بسنجید ← اقدام را با شناسه نمونه ثبت کنید.
پیش از محاسبه چه چیزهایی را از برگه بخوانیم؟
پیش از نگاه به عدد مقاومت، شناسه نمونه را با قبض بتن، تاریخ و ساعت، محدوده عضو، رده بتن و شماره نقشه مرتبط کنید. شماره آزمونهها، قطر و ارتفاع، سن آزمایش، نوع عملآوری، واحد نیرو یا مقاومت و یادداشتهای آزمایشگاه را کنترل کنید. در صورت مغایرت هویت، سن یا شرایط آزمون، ابتدا منشأ آن را مستند و از آزمایشگاه بخواهید تعیین تکلیف کند. مقدار مشکوک را خودسرانه حذف نکنید.
مقایسه همسن و هممبنا. در مثال، آزمونهها استوانه ۱۵۰ × ۳۰۰ میلیمتر با عملآوری استاندارد و سن آزمون ۲۸ روزند. اگر برگه ۷ روزه، عملآوری کارگاهی یا آزمونه مکعبی باشد، هدف و مبنای تصمیم را جدا بررسی کنید. تبدیل ثابت و سرانگشتی مکعب به استوانه، مبنای پذیرش این درس نیست.
بار شکست چگونه به نتیجه نمونه تبدیل میشود؟
برای نمونه ۲، دو بار شکست فرضی ۴۶۸ و ۴۷۹ کیلونیوتن ثبت شدهاند. قطر هر دو در مثال ۱۵۰ میلیمتر است. در پروژه، سطح مقطع را از اندازهگیری و رویه استاندارد آزمایشگاه بگیرید. ابتدا مساحت دایره و سپس مقاومت هر آزمونه را جدا به دست آورید.
A = πd²/4 = π × 150²/4 ≈ 17,671.46 mm²
f₁ = 468,000 / 17,671.46 ≈ 26.48 MPa
f₂ = 479,000 / 17,671.46 ≈ 27.11 MPa
R₂ = (f₁ + f₂)/2 ≈ 26.79 MPa
در روابط، d قطر، A مساحت مقطع، f مقاومت آزمونه و R نتیجه نمونه است. هر کیلونیوتن هزار نیوتن و هر نیوتن بر میلیمتر مربع یک مگاپاسکال است. اعداد میانی را برای نمایش گرد کردهایم؛ محاسبه و مقایسه مرزی با دقت دادهها انجام میشود. در این مثال هر دو آزمونه معتبر فرض شدهاند.
| شماره نمونه | بار شکست آزمونه اول و دوم، کیلونیوتن | نتیجه نمونه، مگاپاسکال |
|---|---|---|
| ۱ | ۵۶۰ و ۵۷۱ | ۳۲٫۰۰ |
| ۲ | ۴۶۸ و ۴۷۹ | ۲۶٫۷۹ |
| ۳ | ۵۸۱ و ۵۹۲ | ۳۳٫۱۹ |
| ۴ | ۵۱۳ و ۵۲۶ | ۲۹٫۴۰ |
چهار نمونه آموزشی از چهار نوبت متوالی یک رده و یک سازهاند. این چهار ردیف بریدهای برای آموزش خواندن نتایجاند. برنامه و کف تواتر نمونهبرداری کل پروژه طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۲ جدا کنترل میشود. در غلطنامه رسمی ۲۶ اسفند ۱۳۹۹، ردیف ۵۷، حد سطحی دال و دیوار در شرایط بند ۹-۲۲-۱۱-۲-۲ به یک نمونه در هر ۱۵۰ مترمربع اصلاح شده است. در برنامه واقعی، سایر قیود و استثناهای همان بند هم کنترل میشوند.
غلطنامه رسمی مبحث نهم؛ ردیفهای ۵۶ و ۵۷ درباره آزمایشگاه و تواتر
دو شرط مبحث نهم چه تصمیمی میدهند؟
مبنای این درس مبحث نهم، ویرایش پنجم ۱۳۹۹، بند ۹-۲۲-۱۱-۳ است. در حالت معمول برای پذیرش مقاومت، میانگین هر سه نمونه متوالی باید حداقل برابر مقاومت مشخصه باشد و هیچ نمونهای نباید از ۹۰ درصد آن پایینتر باشد. در مثال، حد میانگین ۳۰ و کف هر نمونه ۲۷ مگاپاسکال است.
| کنترل | مقدار، مگاپاسکال | نتیجه |
|---|---|---|
| میانگین نمونههای ۱ تا ۳ | حدود ۳۰٫۶۶ | حد میانگین برقرار |
| میانگین نمونههای ۲ تا ۴ | حدود ۲۹٫۷۹ | کمتر از حد میانگین |
| نمونه ۲ | حدود ۲۶٫۷۹ | کمتر از کف ۲۷ |
حتی اگر گزارش پس از نمونه ۳ به دست شما برسد و پنجره اول به حد ۳۰ برسد، نمونه ۲ مسیر بررسی بتن کممقاومت را در بند ۹-۲۲-۱۱-۴ فعال میکند. شناسه، اعضای متناظر و شرایط نمونهبرداری را کنترل کنید و موضوع مستند را برای بررسی فنی به عوامل مسئول پروژه ارجاع دهید. تصمیم درباره ارزیابی سازه و ضرورت مغزهگیری تابع ضابطه و بررسی فنی است.
تغییر فرض — اگر فقط بارهای نمونه ۲ به ۴۷۵ و ۴۸۶ کیلونیوتن تغییر کنند، نتیجه آن حدود ۲۷٫۱۹ و پنجره دوم حدود ۲۹٫۹۳ مگاپاسکال میشود. کف منفرد برقرار است، ولی میانگین دوم پایین است. حالت بند «پ» را بررسی کنید. این حالت امکان پذیرش از دید سازهای دارد. مستندات و روند تولید را برای کنترل کیفیت پیگیری کنید.
اصل ویرایش پنجم ۱۳۹۹، صفحات چاپی ۴۸۰ و ۴۸۱، بند ۹-۲۲-۱۱-۳.
تعریف نتیجه نمونه در صفحات چاپی ۴۷۸ و ۴۷۹.
وقتی یک نتیجه کم است، چه چیزی را در کارگاه ثبت کنیم؟
اول دامنه را تعیین کنید. مشخص کنید نتیجه مربوط به کدام بتن و کدام عضو یا محدوده است. شماره نمونه، نوبت و عضو را به رسید آزمایش و بارنامه متصل کنید. پایین بودن یک نمونه، لزوماً کل سازه را نمایندگی نمیکند. اگر چند محدوده با شناسه مشابه دارید، پیش از تصمیم، ردیابی را کامل کنید.
سپس علتهای قابل بررسی را جدا کنید. تأخیر در ساخت آزمونه، شرایط حمل و نگهداری، سن اشتباه، ثبت واحد نامعتبر یا خطای شناسایی میتواند خوانش را تحت تأثیر قرار دهد. این موارد باید با مستندات آزمایشگاه بررسی شوند. تغییر واقعی کیفیت بتن و خطای آزمون دو فرض جدا برای بررسیاند و نتیجه را از پیش تعیین نمیکنند.
کادر پیشرفته. مقایسه با ACI 318-19. در همان سن و با آزمونه استوانهای استاندارد، میانگین هر سه نتیجه متوالی در بند 26.12.3.1 باید دستکم برابر مقاومت مشخصه باشد. حد پایین در بیان متریک برای مقاومت مشخصه تا ۳۵ مگاپاسکال، ۳٫۵ مگاپاسکال پایینتر از آن است و برای مقاومت بالاتر از ۳۵ مگاپاسکال، افت بیش از ۱۰ درصد مجاز نیست. برای مثال ۳۰ مگاپاسکال، کف مقایسه آمریکایی ۲۶٫۵ و کف مبحث نهم ۲۷ است. بنابراین نمونه ۲ از این کف آمریکایی عبور میکند، اما پنجره دوم در هر دو مقایسه پایین است.
محدوده مقایسه — این مقایسه به ویرایش ۲۰۱۹ و دو آزمون عددی محدود است. سند حاکم پروژه ایرانی ملاک تصمیم است. صفحه مقایسه بینالمللی نشان میدهد در هر کشور کدام سند و کدام مرحله قابل مقایسه است.
پرسش فنی انجمن بتن آمریکا و ارجاع به بندهای ویرایش ۲۰۱۹
آموزش مبحث نهم ویژه نظارت در فهرست دورههای ACE
چه وقت نوبت مغزهگیری میرسد؟
بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مسیر رسیدگی را از ارزیابی کفایت مقاومت شروع میکند. اگر احتمال بتن کممقاومت تأیید شود و محاسبات، کاهش قابل ملاحظه مقاومت سازه را نشان دهند، طبق بند «ب» میتوان از ناحیه مربوط مغزهگیری کرد. در این حالت برای ناحیه متناظر با هر نتیجه نامطلوب، سه مغزه لازم است. محل و روش برداشت را با مسئول ارزیابی و آزمایشگاه تعیین کنید تا به عضو و آرماتور آسیب ناموجه وارد نشود و مغزه واقعاً نماینده ناحیه باشد.
فرض کنید نمونه ۲ به بخش مشخصی از دال مربوط بوده، بررسی فنی انجام شده و طبق رویه پروژه سه نتیجه معتبر مغزه به دست آمده است. برای مقاومت مشخصه ۳۰، حد میانگین مغزهها برابر ۰٫۸۵ × ۳۰، یعنی ۲۵٫۵، و کف هر مغزه ۰٫۷۵ × ۳۰، یعنی ۲۲٫۵ مگاپاسکال است. این حدها برای بررسی همان ناحیهاند و به نتایج استوانههای پذیرش اولیه منتقل نمیشوند.
| نتایج معتبر مغزه، مگاپاسکال | میانگین | کمینه | پیامد طبق بند «ت» |
|---|---|---|---|
| ۲۵، ۲۶، ۲۶ | ۲۵٫۶۷ | ۲۵ | هر دو شرط عددی برقرار |
| ۲۲، ۲۷، ۲۸ | ۲۵٫۶۷ | ۲۲ | کف مغزه نقض شده |
اگر پس از آزمون مغزهها کفایت مقاومت همچنان در ابهام بماند، بند «ج» مسیر ارزیابی بخش تأییدنشده طبق فصل ۹-۲۳ یا دستور مقتضی را پیشبینی کرده است. پیش از هر تصمیم کارگاهی، گزارش مسئول بررسی را با حدود ناحیه، مدارک و اقدام بعدی ثبت کنید.
اصل سند؛ صفحات چاپی ۴۸۱ و ۴۸۲، بند ۹-۲۲-۱۱-۴
کدام معیار خارجی را میتوان با مبحث نهم سنجید؟
برای مقایسه باید مرحله کنترل یکی باشد. ضابطه تولید بتن آماده، روش شکستن آزمونه و پذیرش بتن عضو، سه کاربرد متفاوتاند. قبل از انتقال یک عدد به پروژه ایرانی، سن و شکل آزمونه، تعریف نتیجه نمونه، توالی، واحدها و شرایط پروژه را تطبیق دهید. سطح عملکرد لرزهای در این مقایسه مطرح نیست.
| مرجع | آنچه از منبع اصلی احراز شد | حد مقایسه |
|---|---|---|
| آمریکا | ACI 318-19، بند 26.12.3.1 | مقایسه عددی همدامنه در درس ۵ آمده است. |
| ژاپن | JIS A 5308:2024، بند ۱، بتن آماده تا محل تخلیه | حمل و ریختن و عملآوری پس از تحویل خارج از دامنه پیشنمایش است. |
| نیوزیلند | NZS 3104:2021، تولید بتن تازه | تاریخ استاندارد ۲۲ آوریل ۲۰۲۱ است. مرجع مقرراتی ممکن است زمان دیگری را ملاک کند. |
| ترکیه | TSE، سابقه گواهی محصول با TS EN 206+A2 و TS 13515 | گواهی محصول، معیار عددی پذیرش عضو را تعیین نمیکند. |
| کانادا | CSA A23.1:19 / A23.2:19، مصالح، ساخت و روش آزمون | تفسیر رسمی دیده شد. متن معیار عددی همدامنه برای این درس احراز نشد. |
| اروپا، نمونه ایتالیا | UNI EN 206-1:2026، تولید، انطباق و ارزیابی مقادیر منفرد | تاریخ درجشده UNI، ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ است. معیار کنترل تولید و آزمون فشاری از طراحی یوروکد ۲ و پذیرش محلی تفکیک میشوند. |
| شیلی | NCh170:2016، راهنمای رسمی آزمون، استوانه ۱۵۰ × ۳۰۰ در ۲۸ روز | از نظر هندسه و سن با مثال همدامنه است. انتشار ۲۵ مه ۲۰۱۶ است و فرمان ۸ مارس ۲۰۱۷ اعمال را پس از شش ماه مقرر کرده است. |
ژاپن؛ بند دامنه پیشنمایش ناشر
نیوزیلند؛ معرفی سند در پایگاه مقررات ساختمان
ترکیه؛ نمونه ثبت رسمی گواهی محصول
کانادا؛ تفسیرهای منتشرشده توسط CSA با ذکر ویرایش
ایتالیا؛ دامنه و تاریخ ثبتشده در کاتالوگ UNI
شیلی؛ راهنمای آزمون وزارت مسکن و شهرسازی
چکلیست تحویل نتیجه و تمرین تشریحی
| قلم | چه چیزی باید باقی بماند؟ |
|---|---|
| هویت | شماره برگه، شناسه نمونه، عضو و شماره بارنامه |
| شرایط آزمون | شکل، ابعاد، عملآوری، سن، بار شکست و واحدها |
| داده مبنا | مقاومت مشخصه و ویرایش مدرک حاکم |
| کنترل | جدول آزمونهها، میانگین گروهی و همه پنجرههای سهتایی |
| تصمیم | شرط برقرار یا نقضشده و بند مرتبط |
| پیگیری | مخاطب مسئول، مدرک ابلاغ و پاسخ مکتوب |
پرسش ۱. میانگین نتایج ۳۵، ۲۶ و ۳۱ برابر ۳۰٫۶۷ است. آیا دو شرط مثال برقرارند؟ خیر. حد میانگین برقرار است و ۲۶ از کف ۲۷ کمتر است. مسیر بررسی نتیجه کممقاومت را فعال کنید.
پرسش ۲. سه نتیجه متوالی ۲۷، ۲۸ و ۲۹ مگاپاسکالاند. تصمیم چیست؟ کف منفرد برقرار است و میانگین ۲۸ است. در شاخه افت میانگین به بند «پ» رجوع کنید و وضعیت و اقدامات کنترل کیفیت را مستند کنید.
پرسش ۳. پنجره اول قبول است و پنجره دوم قبول نیست. آیا ترتیب نمونهها را میتوان عوض کرد؟ خیر. ردیفها به ترتیب نمونهبرداری و در گروه همدامنه بررسی میشوند. تغییر ترتیب میتواند افت را پنهان کند.
پرسش ۴. آیا بار ۴۶۸ کیلونیوتن را میتوان مستقیم با ۳۰ مگاپاسکال سنجید؟ خیر. بار بر سطح مقطع تقسیم میشود، سپس نتیجه آزمونه با آزمونه همگروه ترکیب میشود.
منبع اصلی ایران؛ بخش ارزیابی و پذیرش بتن، فصل ۲۲ ویرایش ۱۳۹۹
روش آزمون فشاری آزمونه استوانهای در خانواده ASTM C39/C39M؛ ویرایش پروژه ملاک آزمایش است.